Dünya haritası değişiyor mu? BM'den tarihi hamle

Dünya haritalarının nasıl çizildiğine ilişkin tartışmalar, Birleşmiş Milletler Genel Kurulu'na uzanan yeni bir gelişmeyle yeniden gündeme geldi. İddiaya göre 164 ülkenin desteklediği tasarıya ABD karşı oy verirken Estonya, Gürcistan, Litvanya, Moldova, Sırbistan ve Ukrayna çekimser kaldı. Gündeme gelen girişim, coğrafi boyutların algılanışını değiştirmeyi hedefliyor.

MERCATOR HARİTASININ YÜZYILLARDIR SÜREN ETKİSİ

Günümüzde yaygın biçimde kullanılan Mercator projeksiyonu, Gerardus Mercator tarafından 1569 yılında geliştirildi. Denizcilik ve navigasyonda yön bulmayı kolaylaştıran bu yöntem, Dünya'nın küresel yüzeyini düz bir haritaya aktarırken kaçınılmaz biçimde alan bozulmalarına yol açıyor. Özellikle kutuplara yaklaşıldıkça kara parçaları gerçek boyutlarından çok daha büyük görünüyor.

Enlem arttıkça belirginleşen bu çarpıtma, ülkelerin ve kıtaların haritadaki görsel ağırlığını değiştiriyor. Mercator projeksiyonunda 60 derece kuzey enlemindeki alanlar yaklaşık dört kat, 80 derece kuzey enlemindekiler ise yaklaşık 33 kat daha büyük görünebiliyor. Bu durum, özellikle Grönland, Kanada ve Rusya gibi kuzeyde yer alan bölgelerin boyutlarının yanlış algılanmasına neden oluyor.

AFRİKA İLE GRÖNLAND ARASINDAKİ GERÇEK FARK ŞAŞIRTIYOR

Mercator projeksiyonunun oluşturduğu algı farkı en belirgin biçimde Afrika ile Grönland karşılaştırmasında ortaya çıkıyor. Geleneksel haritalarda birbirine yakın büyüklükteymiş gibi görünen bu iki kara parçasının gerçek yüzölçümleri arasında büyük bir fark bulunuyor.

Yaklaşık 30,4 milyon kilometrekarelik alanıyla Afrika, 2,17 milyon kilometrekare büyüklüğündeki Grönland'ın yaklaşık 14 katı yüzölçümüne sahip. Kanada da yaklaşık 10 milyon kilometrekarelik alanıyla Afrika'nın oldukça gerisinde kalıyor. Equal Earth projeksiyonu, kara parçalarının göreli büyüklüklerini daha doğru yansıtarak bu algı farkını azaltmayı amaçlıyor.

DERS KİTAPLARINDAN DİJİTAL HARİTALARA YENİ DÖNEM Mİ?

Equal Earth projeksiyonunun daha geniş ölçekte kullanılması, coğrafya eğitiminde ve yayıncılıkta önemli bir değişimin önünü açabilir. Gündeme gelen öneriler, eğitim kurumlarının, medya kuruluşlarının ve yayıncıların geleneksel Mercator haritası yerine alanları daha gerçekçi gösteren alternatiflere yönelmesini öngörüyor. Togo'nun ders kitaplarını güncelleme hazırlığı yaptığı, Fransa'nın da resmî iletişiminde Mercator kullanımını bırakacağı ileri sürülüyor.

Ancak Google Maps ve Apple Maps gibi dijital platformlarda kısa vadede köklü bir değişim yaşanması beklenmiyor. Bu hizmetlerde kullanılan Web Mercator sistemi, çevrim içi haritaların teknik gereksinimleri ve kullanım kolaylığı nedeniyle tercih ediliyor. Birleşmiş Milletler'in kullandığı Robinson projeksiyonunun gelecekte Equal Earth ile değiştirilmesi de tartışılan seçenekler arasında yer alıyor.